Tự hủy hoại gan “nhờ” Paracetamol

12:04

Paracetamol là cái tên đang làm mưa làm gió trên thị trường thuốc giảm đau, hạ sốt. Nhưng đến nay, việc sử dụng paracetamol vẫn là vấn đề gây tranh cãi rất nhiều trong giới y khoa.

Tự hủy hoại gan mình vì paracetamol

Paracetamol (acetaminophen) sử dụng rộng rãi từ 1955, được cho là thuốc giảm đau, hạ sốt an toàn và hiệu quả nhất, ít tác dụng phụ trên dạ dày và các biến chứng nguy nhiểm hơn các thuốc giảm đau khác. Người Việt đã quá quen với biệt dược như Panadol, Panadol Extra, Efferagan, Efferagan Codein …. Bởi vậy mỗi khi nhức đầu, nóng sốt, đau họng, thậm chí là thấp khớp… người ta đều tự chữa bằng Acetaminophen. Thuốc dễ mua, rẻ tiền, có mặt ở tất cả các nhà thuốc trên cả nước.

…”Và bạn đang tự hủy hoại lá gan của mình nếu sử dụng bừa bãi paracetamol!”

Paracetamol là nguyên nhân đứng đầu gây suy gan cấp tại Mỹ và nhiều nước khác. Có đến 25% số ca tử vong trong các trường hợp ngộ độc paracetamol nặng (liều dùng quá 15-25g/ngày). Năm 2009, Hiệp hội các trung tâm giám sát độc tính Hoa Kỳ cho biết, có 401 trường hợp tử vong do paracetamol hoặc các sản phẩm chứa paracetamol. Có đến 30-50% số ca nhập viện do ngộ độc paracetamol là rủi ro trong quá trình điều trị, vì sự hiện diện của các yếu tố nguy cơ khác (rượu, dùng kèm thuốc khác, tình trạng dinh dưỡng…).

Acetaminophen được chuyển hóa tại gan, đây là căn nguyên dẫn đến ngộ độc gan. Ở liều điều trị, khoảng 2% acetaminophen được thải trực tiếp qua nước tiểu. 85-90% acetaminophen được chuyển hóa kết hợp (glucuronidation, sulfation), tạo ra các chất không độc và bài tiết qua nước tiểu. Khoảng 10% acetaminophen còn lại được chuyển hóa oxi hóa tạo thành NAPQI – chất có độc tính gây hoại tử gan. Ở liều bình thường, một phần NAPQI được glutathione dự trữ ở gan chuyển hóa thành các chất không gây độc cho gan và bài tiết qua nước tiểu. Khi quá liều acetaminophen, sự gia tăng NAPQI dẫn đến sự suy giảm glutathione dữ trữ, khi glutathione giảm 70-80%, NAPQI không được trung hòa hết sẽ gây hoại tử tế bào gan, độc với thận.

Đây là “nạn dịch thầm lặng” khi paracetamol đang được sử dụng bừa bãi. Thậm chí giới trẻ một số nước còn dùng paracetamol để… “chấm dứt nợ trần”. Tại tiểu bang Victoria – Úc, 50% bệnh nhân từ 15-24 tuổi dùng paracetamol quá liều là do cố ý tự tử. Lý do là: Họ lầm tưởng paracetamol có tác dụng gây ngủ và sẽ đem tới cho họ một cái chết êm ái (sự thật uống paracetamol khó chết ngay, nếu có chết thì chết thê thảm, kéo dài, vì paracetamol sẽ làm hại gan và sau 3,4 ngày mới hủy hoại gan) và paracetamol có giá rẻ, được bán rộng rãi.

Ngoài việc cố ý dùng paracetamol để tự tử, rất nhiều bệnh nhân được đưa đi cấp cứu vì uống quá liều do sơ ý, đặc biệt là trẻ em với các triệu chứng: đau bụng, nôn mửa, mặt xanh tái, khó thở. Với người lớn, ít xảy ra ngộ độc cấp, chủ yếu là ngộ độc trường diễn, nhất là đối với người có bệnh gan, nghiện rượu, sốt rét và các dấu hiệu ngộ độc đôi khi không rõ rệt. Tác dụng phụ nghiêm trọng nhất trong các tổn thương gan là suy gan tối cấp và tử vong.

Các yếu tố ảnh hưởng đến độc tính trên gan của paracetamol

Liều dùng: viêm gan do paracetamol thường xảy ra khi không tuân thủ liều dùng. Tuy nhiên, nghiên cứu của Watkins PB trên 145 người tình nguyện khỏe mạnh (2006) cho thấy, dù được dùng đúng liều (4g/ngày) nhưng khi dùng paracetamol 14 ngày liên tục, men gan ALT vẫn tăng gấp 3 lần bình thường trong 40% đối tượng.

Hình ảnh có liên quan

“Quá liều paracetanol là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy gan cấp”

Bia rượu: bia rượu thường xuyên làm tăng nguy cơ viêm gan do paracetamol vì: enzyme chuyển hóa tạo ra NAPQI được sản xuất nhiều và ổn định hơn gấp 5 lần và giảm dự trữ glutathione ở gan.

Tân dược: thuốc chống co giật (phenytoin, carbamazepine), thuốc chống lao (isoniazid, rifampicin), kháng virus (zidovudine), kháng sinh (trimethoprim-sulfamethoxazole) làm tăng độc tính của acetaminophen: tăng sản xuất NAPQI, tăng nhạy cảm enzyme chuyển hóa, cạnh tranh con đường glucuronidate hóa.

Tuổi: người già nhạy cảm cao hơn người trẻ với ngộ độc gan do acetaminophen khi dùng lâu dài, gây mệt mỏi, do mất hemoglobin trong tế bào hồng cầu mang oxy.

Phụ nữ mang thai: acetaminophen dễ dàng đi qua nhau thai. Khi quá liều, nó tổn thương đến tế bào gan của mẹ và độc tính cho thai nhi.

 Quan tâm đến lá gan của chính mình

Chỉ sử dụng paracetamol khi cần thiết, dùng đúng liều khuyến cáo, uống nhiều nước, người lớn không dùng quá 10 ngày liên tục (với trẻ em là 5 ngày). Định kỳ sử dụng các loại thuốc bổ gan, giải độc gan, tái tạo tế bào gan để bảo vệ gan không bị hủy hoại do paracetamol và thuốc Tây khác.

Đông y từ lâu đã được dùng trong bổ gan, giải độc gan, tăng cường chức năng gan. Tuy nhiên, nếu chỉ sản xuất thuốc Đông y theo sách thì ai cũng làm được và khó mà có hiệu quả vượt trội. Tuy rất hiếm, nhưng cũng có một số bài thuốc bí truyền kỳ diệu. Bài thuốc bổ gan, giải độc của một lương y Tây Ninh là một ví dụ. Hiện Bài thuốc này, được chuyển giao cho Nhà máy dược phẩm hiện đại, chuẩn GMP-WHO, sản xuất thành thuốc Đông y thế hệ 2, dạng viên nén tiện dụng, đã có mặt tại các hiệu thuốc. Đặc biệt, thuốc Đông y thế hệ 2 bổ gan, giải độc gan đã được chứng minh lâm sàng về hiệu quả hạ men gan, được Bộ Y tế nghiệm thu.

Leave a Reply

Be the First to Comment!

avatar
  Subscribe  
Notify of